Aydın İlinin Halk Oyunları kültüründe yer alan Zeybek ve Efeler; Kıyafetleri kullandıkları aksesuar ve çalgılarıyla kendilerine özgüdür. Oyunlarda kararlılık, akılcılık ve heybet ön plandadır, bu yüzden Zeybek oyunlarını izlerken gururlanırız... Bilindiği üzere Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK'te "Zeybek için artık Avrupalılara bizim de mükemmel bir raksımız var diyebiliriz" sözü vardır.

Erkek zeybek oyunları: Bayramlarda, kurtuluş günlerinde, düğünlerde, nişanlarda, sünnet düğünlerinde, çeşitli eğlence toplantılarında ve kutlamalarda herkesin izleyebileceği geniş mekanlarda oynanan oyunlardır. Oyunlara en az iki zurna ve bir davuldan oluşan çalgı takımı eşlik eder.

Oyunda tek zurna-davul kullanılmışsa usta oyuncular “ayağım dönmeyo” diyerek oyuna kalkmazlar. Erkek zeybek oyunlarında cura, bağlama, tambur, çoban düdüğü, dilsiz kaval, keman, klarnet, cümbüş gibi çalgılar da kullanılabilmektedir. Darbuka kadın çalgısı olarak kabul edildiğinden erkek zeybek oyunlarında kullanılmaz. Yiğitlik, mertlik, çeviklik, atılganlık, sağlam karakterlilik anlamına gelen zeybekliğin oyunları da aynı kavramlar üzerine kurulmuştur. Oyunlarda akılcılık hakimdir. Soğukkanlılık ve kararlılık vardır.

Zeybek oyunları çoğunlukla içten geldiği gibi yukarıda yansıtılan unsurları yansıtarak oynanır. Oyuncu ruhen coşmadıkça oyuna başlamaz. Oyunun güzelliği ruhundaki coşkuyla orantılıdır. Düğün ve benzeri eğlencelerde kişilerin oynama sırasını “yasakçı” denilen kişiler yönetir. Yasakçılar düğünlerde misafirlerin geliş sırasını ve oturma yerlerini göz önünde bulundurarak, oyun oynayacakların sırasını atlamaksızın sırası gelen kişinin hafifçe kolundan tutar ve oyun alanına iter. Bunu yaparken de çalgı takımına “varıyoo” diye bağırır.
Çalgı takımı oyuna kalkanın hangi oyunu oynayacağını yasakçıdan evvel öğrenmiştir. O anda baş zurna dikkat işareti olarak ilk sesleri tizden çalmaya başlar. Buna yörede “ti” denir. Davulcular tokmakları iyice kaldırarak davulları patlatacakmış gibi ritmi bozmadan indirirler. Oyuncu kuş hafifliğiyle yerinden kalkarak, oyun alanına çıkar. Ellerini toprağa sürer.Bu hareketin iki amacı vardır: Birincisi parmakların iyi şaklamasını sağlama, ikincisi ise topraktan bereket ve kuvvet alınmasıdır.

Oyuncu sonra oyun alanında bir daire çizer. Bunun anlamı ise Aydın-Merkez-Yılmazköy'lü Uzun İbrahim Efe’den öğrendiğimize göre “sınırlarını çizdiğim bu topraklar, bu yer, bu yurt benimdir. Sakın ola düşmanım bu yerlere göz dikmesin, bu topraklarda benden başkası barınamaz” şeklindedir. Gezinme süresince çalgıcılar coşmuş, oyuncu havaya girmiştir. Ağır ve kararlı figürlerle oyun başlar. Bu arada aynı coşkuya kendini kaptırmış olan izeleyenler kağıt para çıkarıp havada sallayarak davulcu çağırırlar. Davulcular ritmi bozmadan davullarını çalarken bu paraları toplamak için koşuşurlar. Alınlarına yapıştırılan paraları, baş zurnacının önündeki mendile atarlar. Oyuncu para basma işi bitene kadar oynamaya devam eder. Davullar, zurnalar ve oyuncu bütünleştiğinde coşkunun zirveye çıktığı noktalarda oyuncu nara atar ve bu coşkuyu daha da körükler. Oyunlarda ani davranış ve atılışlardan sonra gelen duruşlarda heykelleşme açık olarak görülür. Duruş, bakış ve davranışlarda cesaret, mertlik ve kendine güven vardır. Figürlerdeki sıçrayıp atamalar düşman üzerine yapılan saldırı ve baskınları, yere diz vurmalar düşmanın nasıl ezileceğini anlatır. Oyuncu tek başına oynarken iznini almadan oyuna katılmak ayıp ve saygısızlık sayılır.

Çalgıcılar her ne sebeple olursa olsun oyuncu oyunu bitirmeden susmazlar. Yörede ikili ve toplu oynanan zeybek oyunlarında açıkça bir ekip oyunu durumu vardır. Oyuna birlikte kalkılır, birlikte bitirilir. Ağır zeybek oyunları genellikle gezinmelidir. Gezinme yorucu nitelikte olan zeybek oyunlarında oyuncunun dinlenmesini soluklanmasını sağladığı gibi havaya girmesini de sağlar. Karaali Koşması, Çine İki Parmak Zeybeği, Koca Arap zeybeği, Ataköy Zeybeği gezinme başlarında veya ortalarında gezinme görülen oyunlardan bazılarıdır.

 1- Aydın Zeybeği 2- Yörük Ali Zeybeği 3- Gerali Zeybeği 4- Harmandalı Zeybeği 5- Ortaklar Zeybeği 6- Nazilli Zeybeği 7- Germencik İnova Zeybeği 8- Çine İki Parmak Zeybeği 9- Bayındır Koşması Zeybeği 10- Abdal Havası Zeybeği 11- Karaali Koşması Zeybeği 12- Soğukkuyu Zeybeği 13- Ataköy ( Damderesi) Zeybeği 14- Sabah Namazı Zeybeği 15- Kocaarap Zeybeği 16- Yağmur Yağdı 17- Kuruoğlu Zeybeği 18- Kerimoğlu Zeybeği 19- Kadıoğlu Zeybeği 20- Elifoğlu Zeybeği 21- Tahtacıoğlu Zeybeği 22- Hataboğlu (Hatipoğlu) Zeybeği 23- Sinanoğlu Zeybeği 24- Ödemiş Zeybeği 25- Muğla Zeybeği 26- Ağır Melas(Milas) Zeybeği 27- Eski Tavas Zeybeği 28- Yeni Tavas Zeybeği 29- Köroğlu Zeybeği 30- Ege Çiftetellisi (Kadın/Erkek) 31- Mevlana (Kadın/Erkek) 32- Sepetçioğlu (Kadın/Erkek)

www.aydinkulturturizm.gov.tr

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Popüler Yayınlar ( EN 10)

ip adresim

Ziyaretçilerimizin IP Konumları